فصل اول « در ذكر مساحتهآىء واقعه بقم ، و اوقات آن ، و ذكر آنكسانى كه متولى و مباشر مساحت بوده‌اند ، از عمّال و غير عمّال ، بر اختلاف روايات » . بحقيقت و درستى كه بقم ، چند نوبت كورهء قم مساحت « 1 » كرده‌اند ، و هر عاملى كه آمده است ؛ قم را مساحت كرده و پيموده ، مكر بعضى كه اعتماد بر مساحت ديكران كرده اند ، و اين مساحتها بعضى آنند كه تمام شده‌اند ، و بعضى ناتمام مانده . و آنج از مساحتها كه تواريخ بذكر آن ناطق‌اند ، و راويان - از اهل قم و غيره - روايت كرده‌اند ، هشت مساحتست : اوّل : مساحت حمزة بن اليسع أشعريست : و اين مساحت در سنهء تسع و ثمانين و مائه « 2 » هجريّه بود ، و آن چنان بود كه حمزه درين سال قصد هرون الرشيد كرد ، و بنزديك او رفت ، و از وى درخواه كرد كه مال قم از اصفاهان جذا كرداند . رشيد سخن او را اجابت كرد ، و ملتمس « 3 » او را مبذول داشت ، و از وى قبول كرد ، و عاملى را با وى بفرستاد تا ضيعتهآى قم را بپيمايد ، و كزى « 4 » كه آن را رشيديّه

--> ( 1 ) . مساحت : اندازه‌گيرى وسعت زمينهاى كشاورزى ، به منظور تعيين مقدار خراج ساليانه هر زمين . ( 2 ) . سال 189 هجرى . ( 3 ) . خواسته ، و مورد تقاضا . ( 4 ) . گز : مقياس طول ، معادل ذرع ، و هرگز 16 گره است ، امروزه گز را معادل ( متر ) گيرند . ( لغت نامه دهخدا : ماده گز ) .